Ο δυσλεξικός φοιτητής.

Δεν είναι λίγα τα άτομα, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, τα οποία προχωρούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, χωρίς να έχει διαγνωστεί η δυσλεξία η οποία αντιμετωπίζουν. Δυσκολίες στο σχολείο, όπως η καθυστέρηση στην εκμάθηση της ανάγνωσης, η δυσχέρεια στη "φωναχτή" ανάγνωση και ο αργός ρυθμός σε προφορικό και γραπτό λόγο, πολλές φορές δεν διαπιστώνονται επίσημα από γονείς και εκπαιδευτικούς, με αποτέλεσμα οι φοιτητές να μην έχουν γνώση της δυσλεξίας,η οποία τους ταλαιπωρεί.

Πριν βγάλουμε, βέβαια, οποιοδήποτε συμπέρασμα, θα πρέπει να αποκλείσουμε άλλα εμπόδια στη μάθηση. Κάποια από αυτά είναι προβλήματα στην ακοή ή την όραση, εκπαιδευτικές εμπειρίες και ευκαιρίες που είχε το άτομο κατά τα σχολικά έτη, η μητρική γλώσσα ή άλλες μαθησιακές δυσκολίες όπως η δυσπραξία, η ΔΕΠ-Υ ή το σύνδρομο Asperger. Ωστόσο, δεν αποκλείεται ένας ή περισότεροι από αυτούς τους παράγοντες,να συνυπάρχουν με τη δυσλεξία. Ο ρόλος εδώ του ειδικού εκπαιδευτικού, είναι να διαχωρίσει τα πιθανά αίτια των δυσκολιών αυτών.

Φοιτητές που μιλούν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα:

Οι δίγλωσσοι φοιτητές σε οποιαδήποτε χώρα, αντιμετωπίζουν αρκετές δυσκολίες, καθώς η μητρική τους γλώσσα διαφέρει από την επίσημη της χώρας σπουδών. Οι εξετάσεις λοιπόν, είναι σημαντικό να γίνονται με ορισμένες διευκολύνσεις, οι οποίες θα βοηθήσουν τους φοιτητές να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις των μαθημάτων. Οι διευκολύνσεις αυτές είναι: περισσότερος χρόνος (τον οποίο θα καθορίσει ο αρμόδιος καθηγητής), παράβλεψη ορθογραφικών λαθών σε μαθήματα που δίνεται περισσότερη έμφαση στο νόημα, περαιτέρω διευκρινήσεις, όπου αυτό είναι εφικτό και σε περιπτώσεις που είναι δυνατό, η προφορική εξέταση να γίνεται στη μητρική γλώσσα.

Είναι απλοικό να ισχυριστεί κάποιος ότι οι δίγλωσσοι φοιτητές δεν μπορούν να διαγνωστούν με δυσλεξία. Είναι πολύ πιο δύσκολο να κάνει κάποιος θετική διάγνωση δυσλεξίας από τη στιγμή που ο φοιτητής κάνει συγκεκριμένο τύπο λαθών και έχει αδυναμίες σε γνωστικούς τομείς που σχετίζονται με τη δυσλεξία.

Τα τεστ που θα χρησιμοποιηθούν για τη διάγνωση της δυσλεξίας σε ενήλικες θα πρέπει να αξιολογούν ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων καθώς επίσης, να είναι σταθμισμένα. Με τον όρο σταθμισμένα εννοούμε δοκιμασίες που συγκρίνουν την επίδοση του ατόμου με τις επιδόσεις του γενικού πληθυσμού της ίδιας ηλικίας.

Τί πρέπει να περιλαμβάνει η ολοκληρωμένη διαγνωστική έκθεση:

1. περίληψη του οικογενειακού και σχολικού πλαισίου, βασικές πληροφορίες του ιστορικού του ατόμου
2. επίδοση στην ανάγνωση και στη γραφή (γραπτή έκφραση και ορθογραφία)
3. λεκτικές και μη λεκτικές ικανότητες
4. συμπέρασμα: με βάση τα παραπάνω γίνεται αναφορά στο αν στοιχειοθετείται ή όχι η διάγνωση της δυσλεξίας
5. προτεινόμενες διευκολύνσεις: εδώ, το κάθε πανεπιστήμιο προτείνει το είδος της στήριξης που θα ωφελούσε το φοιτητή.

Δυσπραξια

Πολλές φορές, η διαγνωστική αξιολόγηση της δυσλεξίας μπορεί να αποκαλύψει συμπτώματα δυσπραξιας. Πρόκειται για δύο διαφορετικές μαθησιακές δυσκολίες οι οποίες όμως,μπορεί να συνυπάρχουν.

Η δυσπραξια είναι μια ειδική μαθησιακη δυσκολία που σχετίζεται με την αδρά και λεπτή κινητικότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις που έχουμε μια διαγνωστική έκθεση ατόμου που αντιμετωπίζει δυσλεξία, υπάρχει  πιθανότητα να συγκεντρώνει στοιχεία και δυσπραξιας.

Το Ίδρυμα για τη δυσπραξια δίνει τον ακόλουθο ορισμό:
"Η αναπτυξιακή δυσπραξια είναι μια βλάβη ή ανωριμότητα της οργάνωσης της κίνησης. Η αδυναμία του εγκεφάλου να επεξεργαστεί σωστά πληροφορίες και να τις μεταδώσει σωστά με τη μορφή ολοκληρωμένων μηνυμάτων,έχει ως απόρροια τη δυσπραξια. Το άτομο που έχει αυτή τη μαθησιακη δυσκολία, αδυνατεί να σχεδιάσει, να οργανώσει και να ολοκληρώσει πράξεις που επιθυμεί.


Φοιτητές και μαθητές με δυσπραξια έχουν ακατάστατο γραφικό χαρακτήρα, φτωχή αίσθηση προσανατολισμου και πολλές φορές δυσκολία σε αθλητικές δραστηριοτητες. Είναι απαραίτητο, οι εκπαιδευτικοι να μπορούν να ξεχωρίσουν τους τομείς που επηρεάζει η Δυσλεξία και η Δυσπραξια, ώστε να μπορέσουν να βοηθήσουν τους μαθητές ή φοιτητές τους. 

Έξυπνες λύσεις για παιδιά με δυσορθογραφία

Η αλήθεια είναι πως το φαινόμενο της δυσορθογραφίας ταλαιπωρεί πολύ τα παιδιά με δυσλεξία και άλλες μαθησιακές δυσκολίες. Η σωστή, όμως ενημέρωση και καθοδήγηση, οδηγεί τα παιδιά στο να γίνουν λειτουργικά και να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε, πως η γραφή αποτελεί το σημαντικότερο τρόπο έκφρασης.

Όπως έχω αναφέρει και σε προηγούμενα άρθρα μου, το σημαντικότερο και το πρώτο βήμα που θα βοηθήσει είναι η έγκαιρη διάγνωση και η αποδοχή της δυσκολίας από τους γονείς.

Τα βήματα που ακολουθούν, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από γονείς αλλά και από ανθρώπους που δεν είναι ειδήμονες στο χώρο και έχουν στόχο στην απόκτηση ικανότητας εμπλουτισμού.

• Για να βοηθήσουμε το παιδί, το πρώτο που θα πρέπει να κάνουμε είναι να βεβαιωθούμε ότι κατανοεί τη διαφορά μεταξύ θέματος και κατάληξης. Για να το πετύχουμε αυτό, μπορούμε, χρωματίζοντας τη φωνή μας, να κλίνουμε τη συγκεκριμένη λέξη ώστε να εμπεδώσει μέχρι που μένει σταθερό και από που αρχίζει και διαφοροποιείται.

Έξυπνο τρικ για επιτύχουμε το συγκεκριμένο στόχο: Παίρνουμε καρτέλες με εικόνες οι οποίες ανταποκρίνονται στην ηλικία του παιδιού και φυσικά είναι ευδιάκριτες ή κόβουμε εικόνες από περιοδικά. Ακριβώς από κάτω σε ένα χαρτί γράφω τη λέξη και ζητάω από το παιδί να χρωματίσει με χρώμα της αρεσκείας του, το θέμα της λέξης (η απόκτηση πρωτοβουλίας στην περίπτωση των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες, είναι καθοριστικής σημασίας).

Ύστερα, ανακατεύω τις λέξεις και του ζητώ να τις τοποθετήσει κάτω από τις αντίστοιχες εικόνες. Εδώ, σε ηλικιακά, μεγαλύτερα παιδιά, είναι ακόμη πιο δημιουργικό, ο εκπαιδευτικός να μη βλέπει την εικόνα και το παιδί να προσπαθεί να την περιγράψει, χωρίς να πει τη λέξη.

Υπαγορεύω τη λέξη. Αν τα λάθη επιμένουν στις ίδιες λέξεις, η πλαστελίνη είναι μια αποτελεσματική μέθοδος για να βοηθήσει το παιδί να σχηματίσει το γράμμα της λέξης, αφού η όραση συνυπάρχει με την αφή.

• Το δεύτερο βήμα είναι η εκμάθηση των καταλήξεων. Σε αυτή την περίπτωση ομαδοποιώ λέξεις με κοινά χαρακτηριστικά.

π.χ ρήματα σε -ώ και -ω

ουσιαστικά σε -ω και -ο

επίθετα σε -εινός, -ινός, -οινός, -ηνός, -υνός.

ουσιαστικά σε -είς και ρήματα σε -είς

Γράφω όσες περισσότερες λέξεις μπορώ στην κάθε κατηγορία. Στη συνέχεια ζητάω από το παιδί να της δει και να τις αντιγράψει σε χαρτί ή σε υπολογιστή (υπάρχουν περιπτώσεις που ο υπολογιστής έχει να επιδείξει θεαματικά αποτελέσματα σε παρόμοιες περιπτώσεις, καθώς στα παιδιά αποτυπώνεται καλύτερα η ορθογραφία μιας λέξης με χρώματα του υπολογιστή και φυσικά όχι χειρόγραφα).

Δίνω στο παιδί ένα κείμενο ευχάριστο και διασκεδαστικό και κοντά στα ενδιαφέροντά του, στο οποίο όμως είναι κενές οι καταλήξεις των λέξεων και ζητάω από το παιδί να γράψει με κόκκινο την κατάληξη -είς όπου αυτή είναι ουσιαστικό και με μπλε όπου αυτή είναι ρήμα.

Μόλις εμπεδώσει τις συγκεκριμένες ομάδες λέξεων, προχωράω στους διφθόγγους και γενικότερα σε δυσκολότερες ομάδες λέξεων.

• Όταν φθάσει το παιδί στην τάξη που θα πρέπει να μάθει την ορθογραφία του σχολείου, επαναλαμβάνω όλα τα παραπάνω βήματα μαζί.

Αρχικά λοιπόν, κάνουμε μια φωναχτή ανάγνωση της ορθογραφίας και ζητάμε από το παιδί να το κάνει εικόνα αυτό το οποίο περιγράφει η πρόταση (όσο αυτό φυσικά, είναι δυνατόν).

Στη συνέχεια χωρίζουμε στις λέξεις, στις οποίες αυτό είναι δυνατό το θέμα από την κατάληξη και ζητάμε από το παιδί να τις χρωματίσει.

Όταν πια θα έχει φθάσει σε σημείο να τη γράψει μόνο του, καλό τα ήταν να γράψει το θέμα και τις καταλήξεις με τα χρώματα που είχε επιλέξει νωρίτερα.

Ας μην ξεχνάμε βέβαια πως η επανάληψη είναι μήτηρ μαθήσεως, άρα μια επανάληψη πριν πάει στο σχολείο θα επιφέρει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Το πριν...και το μετά!

Γραπτό δυσλεξικής μαθήτριάς μου, α' γυμνασίου, που μόλις είχα αναλάβει

Η εξέλιξή της μετά από 4 μήνες δουλειάς στις αδυναμίες της.

Παρατηρήσεις:

Στο πρώτο γραπτό είναι φανερές οι συνεχείς επαναλήψεις.

Η έλλειψη παραγράφων 

Έλλειψη διαρθρωτικών λέξεων.

Αδυναμία να γεμίσει μια μικρή, για την ηλικία της, παράγραφο, που της είχα οριοθετήσει.

Έλλειψη φαντασίας

Φτωχό λεξιλόγιο.

Πολύ περισσότερα ορθογραφικά λάθη 

Μετά από πολλή και καθημερινή εστιασμένη δουλειά, στις αδυναμίες αυτές, νομίζω πως κάτι καταφέραμε!

Αξιολόγηση γραπτού λόγου στις Μαθησιακές δυσκολίες!

Η αξιολόγηση στο γραπτό λόγο, ενός παιδιού με μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύ σημαντική, καθώς απ'αυτήν θα εξαρτηθεί τί πορίσματα θα βγάλουμε για τις δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίζει καθώς και στην παρέμβαση, στην οποία θα προβούμε.

Για να αξιολογήσω το γραπτό ενός μαθητή μου, φροντίζω πάντα να:

• δίνω λευκή κόλλα 
• βάζω ένα θέμα βατό, αλλά κυρίως ευχάριστο στο παιδί (κοντά στα ενδιαφέροντά του) ή ακόμη και ελεύθερης επιλογής
• το αφήνω να επιλέξει το χρώμα του στυλό, Η ευχάριστη διάθεση εξαρτάται από μικρά πράγματα. Εδώ αξίζει να σημειώσω ότι δεν είναι λίγες οι φορές που ο μαθητής επιλέγει κόκκινο προκειμένου να μη διορθώσει ο καθηγητής μετά.
• χρονομετρώ πάντα τα γραπτά των παιδιών. Εάν κάνει πολλή ώρα ίσως αποφεύγει να εμπλακεί σε γραπτή διαδικασία, εάν βιάζεται πάρα πολύ, ελέγχεται η βιασύνη π.χ δεπυ
• κρατάω πάντα σε αρχείο τα γραπτά του κάθε μαθητή προκειμένου να φανεί η εξέλιξη και η πρόοδός του.
• μετρήσω πόσες λέξεις έγραψε, σε πόση ώρα και διαιρώντας να σημειώσω πόσες λέξεις έγραψε το λεπτό

Χαρακτηριστικά, με τη σειρά, τα οποία ελέγχω, με σκοπό να δω σε ποιο στάδιο βρίσκεται ο μαθητής.

Μορφή γραπτού:

1. ανομοιογένεια / ασυμμετρία
2. δυσκολία στην κλίση και στον προσανατολισμό
3. ύπαρξη στιγμάτων (μουτζούρες)
4. γραφο-φωνολογική- γραφο-φωνοσυντακτική ενημερότητα: συνενώσεις, παραλείψεις, κατατμήσεις, αντικαταστάσεις, αντιμεταθέσεις, παρατονισμοί. Εδώ σημειώνουμε ποσοστά λέξεων και παραδειγμάτων για το καθένα, προκειμένου να δούμε πού θα εστιάσουμε στην παρέμβαση
5. ύπαρξη ή μη στη διάκριση πεζών- κεφαλαίων
6. ορθογραφία: ιστορική (ορθογραφημένη γραφή στο θέμα)- γραμματική (ορθογραφημένη γραφή στην κατάληξη)
7. σημεία στίξης, τονισμός

Μορφή παραγράφου:

1. ύπαρξη ή μη, παραγράφων
2. απουσία εσοχής πρώτης γραμμής παραγράφου
3. απουσία τήρησης περιθωρίων (π.χ αριστερά τήρηση, δεξιά μη τήρηση)
4. απουσία μηχανισμού αυτοδιόρθωσης

Μορφή περιεχομένου:

1. ανταπόκριση ως προς το κεντρικό ζητούμενο του θέματος (μερική- πλήρης, ολική αδυναμία)
2. δευτερεύουσες λεπτομέρειες (που, πότε, αποτέλεσμα, εγκιβωτισμένη αφήγηση- αφηγηματικά μέσα, τεχνικές)
3. ανάπτυξη εννοιών /κατηγοριοποίηση,περιγραφή, λειτουργικότητα
4. αξιολόγηση επιχειρημάτων: αληθές, μη αληθές, έγκυρο, μη έγκυρο

Μορφή/ δομή πρότασης:

1. σημεία στίξης
2. μήκος πρότασης (μακροσκελείς ή βραχείες). Αν συνδέονται μεταξύ τους με σημεία στίξης.

Λεξιλόγιο:

1. απλό, σύνθετο, λιτό, εκλαικευμένο, εξεζητημένο
2. φτωχό: απουσία μεταφορών, παρομοιώσεων, απουσία χρήσης επιθέτων, επαναλήψεις, απουσία συνωνύμων ή αντωνύμων
3. μορφοσύνταξη- σύνταξη: συντακτικά λάθη, λανθασμένη σειρά
4. συνοχή, συνεκτικότητα

Τέλος, υπογραμμίζω ότι όλα τα παραπάνω ελέγχονται με βάση ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού, όπως ηλικία, μορφωτικό επίπεδο, καθώς και το αν έχει δεχτεί κάποιου είδους παρέμβαση νωρίτερα.

Μόλις συγκεντρώσουμε λοιπόν τα πορίσματά μας για το γραπτό λόγο, προχωράμε σε παρέμβαση με στόχους οι οποίοι θα τεθούν ένας ένας.

Γονιος: Το πιο δύσκολο "επάγγελμα" στον κόσμο. Γονιός ΔΕΝ γεννιέσαι...γίνεσαι!

Η καθημερινή επαφή μου με, διαφορετικού τύπου, γονείς και κατ' επέκταση οικογένειες καθώς και η ανάγνωση που κάνω κάθε μέρα σε ποικίλα ιστολόγια, στα οποία αναρτούν άρθρα γονείς για να συζητήσουν το πρόβλημα ή τη δυσκολία του δικού τους παιδιού, με έχει κάνει να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι είναι κάποιοι άνθρωποι που γεννήθηκαν για να είναι γονείς και κάποιοι άλλοι που απλά ονειρεύονταν να κάνουν το ξανθό, γαλανομάτικο αγγελούδι και από τη στιγμή που δεν γεννήθηκε έτσι, δεν γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν την κατάσταση.

Κατανοώ ότι είναι πολύ δύσκολο να αποδεχθείς ότι το παιδί σου δεν είναι όπως τα υπόλοιπα, όπως, από το να αντιμετωπίζει μία μαθησιακή δυσκολία μέχρι νοητική υστέρηση ή κάποιο σύνδρομο, που δεν το δυσκολεύει μόνο στις γνωστικές ικανότητες. Σαν εκπαιδευτικός γνωρίζω, πώς την οποιαδήποτε τύπου δυσκολία ανακαλύψω, πως αντιμετωπίζει ένα παιδί, οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν όσο πιο ομαλά γίνεται. Τί γίνεται όμως από 'κει και πέρα? Από τη στιγμή που οι γονείς το μάθουν, διαφέρει πολύ η αντίδρασή τους. Οι πιθανές αρνητικές αντιδράσεις είναι: "τί θα πει ο κόσμος?", "πότε δηλαδή θα γράψει 20?", "η δυσλεξία σημαίνει ότι είναι χαζό?", "θα μπορέσει να μπει στο πανεπιστήμιο", "και αν μείνει στην ίδια τάξη?"

Όλα αυτά τα ερωτηματικά είναι λογικά και αναμενόμενα να υπάρχουν, αλλά δευτερευόντως. Είναι κατανοητό ότι η σχολική κοινότητα έχει αρκετές απαιτήσεις, αλλά το κάθε παιδί έχει τις ιδιαιτερότητές του. Οι στόχοι δεν μπορούν να τίθενται και να επιτυγχάνονται όλοι μαζί αλλά ένας-ένας. Οι γονείς είναι απαραίτητο να είναι δίπλα στα παιδιά τους και, με τη συμβουλή του εκάστοτε εκπαιδευτικού να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις καθημερινές απαιτήσεις. Θαυμάζω πραγματικά τη μητέρα και τον πατέρα που ρωτούν να μάθουν, να αναγνωρίσουν συμπτώματα στο παιδί τους που πιθανόν πριν λίγο να έχουν δει σε κάποιο βιβλίο ή άρθρο περιοδικού και κυρίως θαυμάζω τους γονείς εκείνους που δεν τους ενδιαφέρει τί θα "πει ο κόσμος", που θα δημιουργήσουν παιδιά να βασίζονται στα δικά τους πόδια. Αντίστοιχα, λυπάμαι πολύ όταν βλέπω οικογένειες, στις οποίες οι γονείς θέτουν ως πρωταρχικές τις δικές τους ανάγκες και η εκάστοτε δυσκολία του παιδιού τους μπαίνει στην άκρη, για την ακρίβεια το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να περάσουν την τάξη.

Από προσωπική μου εμπειρία σας παραθέτω ένα χαρακτηριστικό υπόδειγμα ΓΟΝΕΑ, που το παιδάκι του έπασχε από σύνδρομο down. Όπως συγκεκριμένα μου είπε η μητέρα "το παιδί μου δεν έχει κάτι, αυτό το κάτι το έχουν οι άλλοι γύρω του ". Μεγαλώνοντας λοιπόν, η μητέρα αυτή το παιδί της με αυτήν την κοσμοθεωρία, είδα ένα αγοράκι 9 χρονών πολύ λειτουργικό και αυτόνομο, να μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί, εκεί που παιδάκια με παρόμοιο πρόβλημα δεν μπορούσαν ούτε καν να επικοινωνήσουν μαζί σου.Κατανοούμε λοιπόν, ότι το ΠΑΝ, το Α και το Ω είναι ο τρόπος που θα μεγαλώσει ένα παιδί και όχι η ποσότητα αλλά η ποιότητα των αγαθών. 

Σαν γυναίκα κατανοώ την ανάγκη κάθε γυναίκας να γίνει μητέρα, κατανοώ κάθε όνειρο που έχει να γεννήσει έναν άγγελο, τον ομορφότερο και πολύ έξυπνο, που να μην διαφέρει από τα υπόλοιπα παιδάκια. Κι αν αυτό όμως δε συμβεί?? είτε στην εμφάνιση, είτε στην εξυπνάδα....απο'κει ακριβώς και πέρα αρχίζει ο Γονιός..μέχρι τότε ήταν το dna και η τύχη.

Σχολική Βία: Μήπως γίνατε κι εσείς ποτέ μάρτυρας ενός τέτοιου φαινομένου?

Το θέμα που παραθέτω σήμερα είναι μεγάλων διαστάσεων και δεν αναλύεται σε ένα μόνο άρθρο. Υπήρξα και εγώ σαν μαθήτρια, (όπως και πολλοί από εσάς θεωρώ) μάρτυρες μιας τέτοιας κατάστασης). Η συζήτηση όμως με έναν μαθητή μου και η πλήρης περιγραφή, για το πώς ασκεί βία σε έναν συμμαθητή του, συγκεκριμένη παρέα στο σχολείο του, εδώ και πολλά χρόνια, ειλικρινά με σόκαρε. Ο μαθητής είναι Γ Λυκείου και η κατάσταση αυτή επαναλαμβάνεται από το γυμνάσιο με σωματική βία που έχει φέρει το θύμα πολλές φορές, κοντά στο θάνατο. Οι ερωτήσεις που ακολούθησαν από μένα ήταν κλασικές και αναμενόμενες, οι απαντήσεις του μαθητή μου όμως αφοπλιστικές.

"Γιατί το κάνουν? Τί το ξεχωριστό έχει αυτό το παιδί?"- "Τίποτε το ιδιαίτερο"

"Με ποιο τρόπο ασκείται?" - "Στην αρχή τον σπρώχνουν, τον ρίχνουν κάτω και μετά πέφτουν πολλά άτομα από πάνω του με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αναπνεύσει. Πολλές φορές μετά απ'αυτό έχει λιποθυμήσει ή αιμορραγεί η μύτη του". 

"Δεν καταλαβαίνουν ότι μπορεί να του κοστίσει η ζωή του με αυτό?" - " Το κάνουν για πλάκα"

"Αν συνέβαινε κάτι σοβαρό στη υγεία του παιδιού αυτού, θεωρείς ότι θα το σταματούσαν?"- "Μπορεί ναι, για λίγο καιρό, αλλά μετα θα το ξαναέκαναν σε κάποιο άλλο παιδί".

"Γιατί δε μιλάτε στους καθηγητές?"- "Οι καθηγητές το ξέρουν, αλλά δεν κάνουν τίποτε"


  Η "ενδοσχολική βία",  "εκφοβισμός", ή "θυματοποίηση" , που έχει αρχίσει και γίνεται αντικείμενο συζήτησης τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα, θεωρείται κοινωνικό πρόβλημα και ορίζεται ως μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη και επαναλαμβανόμενη βία (λεκτική, σωματική, σεξουαλική)  και επιθετική συμπεριφορά, με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου, σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολείου.

Γιατί και πώς εκδηλώνεται?
 Το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στα σχολεία, είναι σύνθετο και στην εκδήλωσή του συμβάλλουν ατομικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ειδικότερα, ρόλο παίζουν, τα ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού (η πιο συνηθισμένη εικόνα για το θύμα που έχουμε, είναι ένα παιδί ήσυχο, που δεν μιλάει πολύ και δειλιάζει να εκφραστεί, και η εικόνα του θύτη ο "μάγκας" της τάξης,που του αρέσει να επιδεικνύεται) το οικογενειακό περιβάλλον και οι συμπεριφορές που παρατηρούνται σε αυτό, το κλίμα του σχολείου και η στάση των εκπαιδευτικών και των γονέων απέναντι στο πρόβλημα, η προβολή της βίας από τα ΜΜΕ, καθώς και γενικότερα κοινωνικά προβλήματα που επιτείνουν αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Οι πιο συνηθισμένες εκδηλώσεις είναι:

• σπρωξίματα, χειρονομίες, ξυλοδαρμός
• φραστικές επιθέσεις, βρισιές, απειλές
• κλοπές, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων
• σεξουαλική παρενόχληση
• αποκλεισμός και απομόνωση από παρέες και ομάδες

Στην Ελλάδα, από ποσοστά ερευνών παρατηρείται ότι το 10-15% μαθητών πέφτει θύμα κάποιας μορφής βίας και οι μισοί από τους μαθητές θύματα δεν αναφέρουν πουθενά το περιστατικό.

Οι έντονες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στα παιδιά από την ενδοσχολική βία:

• σχολική άρνηση
• πολλές φοβίες
• συχνή απουσία από το σχολείο
• εμφάνιση άγχους και ανασφάλειας
• υπάρχει περίπτωση εμφάνισης μαθησιακών δυσκολιών και άλλων ψυχοσωματικών προβλημάτων

Τα παιδιά θύτες:

• είναι ενεργητικά και υπερδραστήρια
• εμφανίζουν έντονη και πολλές φορές αναίτια επιθετικότητα
• έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και θέλουν να "τραβούν την προσοχή"
• δεν έχουν ηθικούς ενδοιασμούς και τύψεις για τις πράξεις τους.

Ο εκπαιδευτικός οφείλει να προλαμβάνει τέτοια φαινόμενα με:

• την ενίσχυση της φιλία και της συνεργασίας μεταξύ των μαθητών
• την ενημέρωση και τη συζήτηση κανόνων συμπεριφοράς εντός και εκτός του σχολείου
• την επίδειξη ιδιαίτερου ενδιαφέροντος στους νεοφερμένους μαθητές, ή μαθητές με ιδιαίτερες ανάγκες
• την άσκηση συστηματικής εποπτείας σε όλους τους χώρους του σχολείου και ιδιαίτερα στους δυσπρόσιτους

Όσον αφορά την αντιμετώπιση, o εκπαιδευτικός:

• θα πρέπει να προβεί σε συζήτηση του θύματος για τα συναισθήματά του και να το επιβεβαιώσει ότι δεν ευθύνεται εκείνο για την υπάρχουσα κατάσταση
• να πείσει το θύμα "να σπάσει τη σιωπή του"
• να ενημερώσει άμεσα τους γονείς του θύματος αλλά και του θύτη
• να ενημερώσει τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς, καθώς και τον διευθυντή του σχολείο, για την αντιμετώπιση του φαινομένου και την πρόληψη παρόμοιων μελλοντικών καταστάσεων